Савол ва жавоблар

Ўзбекистон Республикасининг "Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида"ги қонунининг 37-моддасига кўра, I гуруҳ ногиронлиги бўлган шахс ёки 16 ёшгача ногиронлиги бўлган болага, шунингдек ўзгаларнинг парваришига муҳтож бўлган (даволаш муассасасининг хулосасига кўра) 80 ёшга тўлган қарияларга қараб турилган вақт иш стажига қўшиб ҳисобланиши белгиланган.

  • Шунга кўра, юқоридаги холатда иш стажи ҳисобланмайди.
     

Давлат божи никоҳдан ажратишни сўраб судга ариза топширган томондан, агар эр-хотин биргаликда никоҳдан ажратиш ҳақида судга ариза ёзган бўлса, ўзаро келишган ҳолда томонларнинг биридан ундирилади.

Давлат божи суммаси БҲМнинг 2 баравари миқдорида, такрорий никоҳни бекор қилиш учун эса БҲМнинг
4 баравари миқдорида ундирилади ушбу ҳаволага ўтинг.

Ходимнинг розилигисиз меҳнат ҳақидан қуйидаги ҳолларда ушлаб қолиниши мумкин: 

  • белгиланган солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни ундириш учун;
  • суднинг қарорлари ва бошқа ижро ҳужжатларини ижро этиш учун;
  • олдиндан берилган мақсадли пуллар (масалан, хизмат сафарлари учун берилган ва ишлатилмай қолинган аванс) бўйича ҳисоб-китоб қилиш ҳамда ортиқча тўланган суммани қайтариб олиш учун;
  • меҳнат таътили бўйича ҳисоб-китоб қилиш учун;
  • ходим томонидан иш берувчига етказилган зарарни қоплаш учун;
  • интизомий жазо тариқасида тайинланган жаримани ундириш учун.

Иш ҳақидан ушлаб қолинадиган ҳақнинг умумий миқдори ходимнинг иш ҳақининг 50 фоизидан ортиб кетмаслиги лозим. Ушбу чеклов алимент мажбуриятлари бўйича қарздорликни ахлоқ тузатиш ишлари тарзидаги жазо тайинланган ходимнинг иш ҳақидан ушлаб қолишга нисбатан татбиқ этилмайди. Бундай ҳолларда ушлаб қолинадиган ҳақнинг миқдори 70 фоиздан ортиб кетмаслиги лозим.

Жавоб: Вазирлар Маҳкамасининг 2013 йил 15 февралдаги 44-сон қарори билан тасдиқланган “Кам таъминланган оилаларга ижтимоий нафақалар ва моддий ёрдам тайинлаш ва тўлаш тартиби тўғрисида” Низомга бандига асосан бола парвариши бўйича нафақа ва моддий ёрдам ажратишда, болаларнинг биргаликда яшайдиган боболари ва бувилари ҳамда болаларнинг ота-оналари (фарзандликка олувчилар) билан биргаликда хўжалик юритувчи бошқа шахслар даромади киритилмайди.

Шунга кўра, оиланинг умумий даромадига пенсия, ногиронлик ва боқувчисини йўқотганлик учун нафақалар киритилмайди.

Жавоб: Олий ўқув юртларида таълим олиш (ўзининг, 26 ёшга тўлмаган фарзандларининг ёки эрининг (хотинининг) таълим олиши)  учун тўлов амалга оширилганда, тўлов қилинган қисми даромад солиғидан озод этилади ушбу ҳаволага ўтинг.

Жавоб: Йўқ мумкин эмас. Меҳнат кодексининг 153-моддасига асосан, меҳнат ҳақи қонун ҳужжатлари билан белгиланган меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдоридан оз бўлиши мумкин эмас ва унинг энг кўп миқдори бирон бир тарзда чекланмайди. Ҳозирги кунда меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори 747300 сўмни ташкил этади.

“Аёллар дафтари”га  30 ёшдан ошган қуйидаги тоифадаги хотин-қизлар киритилади:

  • ижтимоий ҳимояга муҳтож ишсиз хотин-қизлар;
  • боқувчисини йўқотган эҳтиёжманд хотин-қизлар;
  • ижтимоий ёрдамга муҳтож I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган хотин-қизлар;
  • уй-жойини таъмирлашга муҳтож I гуруҳ ногиронлиги бўлган хотин-қизлар;
  • нотурар жойларда истиқомат қилаётган, ўзининг ёки биргаликда яшовчи оила аъзоларининг номида турар жойи мавжуд бўлмаган хотин-қизлар;
  • қарамоғида бир ёки ундан ортиқ I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган болалари мавжуд ёлғиз аёллар;
  • тиббий ҳимояга муҳтож эҳтиёжманд хотин-қизлар (ўзи ва биргаликда яшовчи оила аъзолари оғир ижтимоий вазиятда бўлган, сурункали ёки оғир ногиронликка олиб келувчи касалликка чалинган, ногиронлик гуруҳи белгиланмаган, етарли дамромад манбаига эга бўлмаганлар);
  • ҳуқуқий ёрдам олишга муҳтож хотин-қизлар;
  • психологик маслаҳатга муҳтож хотин-қизлар (тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган, ижтимоий муаммолари мавжуд хотин-қизлар).

Батафсил ҳаволада танишинг.

Жавоб: Аёлларга туққунга қадар 70 кун ва туққанидан кейин 56 кун муддати билан ҳомиладорлик ва туғиш таътиллари берилиб, давлат ижтимоий суғуртаси бўйича нафақа тўланади. Шунингдек, аёлнинг хоҳишига кўра, унга боласи 2 ёшга тўлгунга қадар болани парваришлаш учун таътил берилиши мумкин.
Бу даврда иш жойи сақланади.

Ҳомиладорлик ва туғруқ таътилига чиқиш ходимнинг ҳуқуқи ҳисобланади. Таътилга чиққан ходим таътил муддати тугашидан олдин ишга қайтиши мумкин ва иш берувчи унга иш бериши лозим.

Алимент тўловчи ишламайдиган бўлса ёки иш ҳақи ёхуд даромадини тасдиқловчи ҳужжатларни судга тақдим қилмаган бўлса, алимент қарзи ундирилаётган вақтда алимент Ўзбекистондаги ўртача ойлик иш ҳақи миқдори бўйича ҳисоблаб чиқилади.

Агар қарзни бундай белгилаш алимент тўловчининг манфаатларига жиддий путур етказса, бу ҳақда судга мурожаат қилиш мумкин. Суд алимент тўловчининг моддий, оилавий аҳволи ва бошқа ҳолатларни инобатга олиб, алиментнинг пул билан тўланадиган қатъий суммасини белгилаши мумкин.

Жавоб: 3 ёшга тўлмаган болалари бор, бюджет ҳисобидаги муассаса ва ташкилотларда ишлаётган аёлларга иш вақтининг ҳафтасига 35 соатдан ошмайдиган қисқартирилган муддати белгиланган ушбу ҳаволага ўтинг.

Javob: 3 yoshga to‘lmagan bolalari bor, byudjet hisobidagi muassasa va tashkilotlarda ishlayotgan ayollarga ish vaqtining haftasiga 35 soatdan oshmaydigan qisqartirilgan muddati belgilangan ushbu havolaga o‘ting.

Javob: Aliment to‘lovchi ishlamaydigan bo‘lsa yoki ish haqi yoxud daromadini tasdiqlovchi hujjatlarni sudga taqdim qilmagan bo‘lsa, aliment qarzi undirilayotgan vaqtda aliment O‘zbekistondagi o‘rtacha oylik ish haqi miqdori bo‘yicha hisoblab chiqiladi.

Agar qarzni bunday belgilash aliment to‘lovchining manfaatlariga jiddiy putur yetkazsa, bu haqda sudga murojaat qilish mumkin. Sud aliment to‘lovchining moddiy, oilaviy ahvoli va boshqa holatlarni inobatga olib, alimentning pul bilan to‘lanadigan qatʼiy summasini belgilashi mumkin ushbu havolaga o‘ting.

Javob: Ayollarga tuqqunga qadar 70 kun va tuqqanidan keyin 56 kun muddati bilan homiladorlik va tug‘ish taʼtillari berilib, davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha nafaqa to‘lanadi. Shuningdek, ayolning xohishiga ko‘ra, unga bolasi 2 yoshga to‘lgunga qadar bolani parvarishlash uchun taʼtil berilishi mumkin.
Bu davrda ish joyi saqlanadi.

Homiladorlik va tug‘ruq taʼtiliga chiqish xodimning huquqi hisoblanadi. Taʼtilga chiqqan xodim taʼtil muddati tugashidan oldin ishga qaytishi mumkin va ish beruvchi unga ish berishi lozim 

“Ayollar daftari”ga  30 yoshdan oshgan quyidagi toifadagi xotin-qizlar kiritiladi:

  • ijtimoiy himoyaga muhtoj ishsiz xotin-qizlar;
  • boquvchisini yo‘qotgan ehtiyojmand xotin-qizlar;
  • ijtimoiy yordamga muhtoj I va II guruh nogironligi bo‘lgan xotin-qizlar;
  • uy-joyini taʼmirlashga muhtoj I guruh nogironligi bo‘lgan xotin-qizlar;
  • noturar joylarda istiqomat qilayotgan, o‘zining yoki birgalikda yashovchi oila aʼzolarining nomida turar joyi mavjud bo‘lmagan xotin-qizlar;
  • qaramog‘ida bir yoki undan ortiq I va II guruh nogironligi bo‘lgan bolalari mavjud yolg‘iz ayollar;
  • tibbiy himoyaga muhtoj ehtiyojmand xotin-qizlar (o‘zi va birgalikda yashovchi oila aʼzolari og‘ir ijtimoiy vaziyatda bo‘lgan, surunkali yoki og‘ir nogironlikka olib keluvchi kasallikka chalingan, nogironlik guruhi belgilanmagan, yetarli damromad manbaiga ega bo‘lmaganlar);
  • huquqiy yordam olishga muhtoj xotin-qizlar;
  • psixologik maslahatga muhtoj xotin-qizlar (tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan, ijtimoiy muammolari mavjud xotin-qizlar).

Batafsil havolada tanishing.

Javob: Yo‘q mumkin emas. Mehnat kodeksining 153-moddasiga asosan, mehnat haqi qonun hujjatlari bilan belgilangan mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdoridan oz bo‘lishi mumkin emas va uning eng ko‘p miqdori biron bir tarzda cheklanmaydi. Hozirgi kunda mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori 747300 so‘mni tashkil etadi.

Javob: Oliy o‘quv yurtlarida taʼlim olish (o‘zining, 26 yoshga to‘lmagan farzandlarining yoki erining (xotinining) taʼlim olishi)  uchun to‘lov amalga oshirilganda, to‘lov qilingan qismi daromad solig‘idan ozod etiladi ushbu havolaga o‘ting.

Javob: Vazirlar Mahkamasining 2013 yil 15 fevraldagi 44-son qarori bilan tasdiqlangan “Kam taʼminlangan oilalarga ijtimoiy nafaqalar va moddiy yordam tayinlash va to‘lash tartibi to‘g‘risida” Nizomga bandiga asosan bola parvarishi bo‘yicha nafaqa va moddiy yordam ajratishda, bolalarning birgalikda yashaydigan bobolari va buvilari hamda bolalarning ota-onalari (farzandlikka oluvchilar) bilan birgalikda xo‘jalik yurituvchi boshqa shaxslar daromadi kiritilmaydi.

Shunga ko‘ra, oilaning umumiy daromadiga pensiya, nogironlik va boquvchisini yo‘qotganlik uchun nafaqalar kiritilmaydi.

Xodimning roziligisiz mehnat haqidan quyidagi hollarda ushlab qolinishi mumkin: 

  • belgilangan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni undirish uchun;
  • sudning qarorlari va boshqa ijro hujjatlarini ijro etish uchun;
  • oldindan berilgan maqsadli pullar (masalan, xizmat safarlari uchun berilgan va ishlatilmay qolingan avans) bo‘yicha hisob-kitob qilish hamda ortiqcha to‘langan summani qaytarib olish uchun;
  • mehnat taʼtili bo‘yicha hisob-kitob qilish uchun;
  • xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan zararni qoplash uchun;
  • intizomiy jazo tariqasida tayinlangan jarimani undirish uchun.

Ish haqidan ushlab qolinadigan haqning umumiy miqdori xodimning ish haqining 50 foizidan ortib ketmasligi lozim. Ushbu cheklov aliment majburiyatlari bo‘yicha qarzdorlikni axloq tuzatish ishlari tarzidagi jazo tayinlangan xodimning ish haqidan ushlab qolishga nisbatan tatbiq etilmaydi. Bunday hollarda ushlab qolinadigan haqning miqdori 70 foizdan ortib ketmasligi lozim.

Davlat boji nikohdan ajratishni so‘rab sudga ariza topshirgan tomondan, agar er-xotin birgalikda nikohdan ajratish haqida sudga ariza yozgan bo‘lsa, o‘zaro kelishgan holda tomonlarning biridan undiriladi.

Davlat boji summasi BHMning 2 baravari miqdorida, takroriy nikohni bekor qilish uchun esa BHMning
4 baravari miqdorida undiriladi ushbu havolaga o‘ting.

O‘zbekiston Respublikasining "Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti to‘g‘risida"gi qonunining 37-moddasiga ko‘ra, I guruh nogironligi bo‘lgan shaxs yoki 16 yoshgacha nogironligi bo‘lgan bolaga, shuningdek o‘zgalarning parvarishiga muhtoj bo‘lgan (davolash muassasasining xulosasiga ko‘ra) 80 yoshga to‘lgan qariyalarga qarab turilgan vaqt ish stajiga qo‘shib hisoblanishi belgilangan.

  • Shunga ko‘ra, yuqoridagi xolatda ish staji hisoblanmaydi.